Avrupa ve Uzak Doğu’da Dil ve Konuşma Terapisi Alanında Yapay Zekâ Kullanımı

Abstract

Giriş: Yapay zekâ (YZ), son yıllarda sağlık alanında giderek daha fazla kullanılmaya başlanan, teknolojik gelişmelerin öncüsü kabul edilmektedir. Bu teknolojiler, hem sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmakta hem de tanı ve müdahale süreçlerini desteklemesi açısından önem arz etmektedir. Dil ve konuşma terapisi (DKT) alanında da yapay zekâ kullanımı artmakta; özellikle değerlendirme, terapi planlama ve uygulama süreçlerinde çeşitli dijital araçlar devreye girebilmektedir. Avrupa ve Uzak Doğu, sağlık teknolojilerinin gelişimi açısından dikkat çeken iki bölgedir. Avrupa’da; İngiltere, Almanya ve İtalya’nın, dijital sağlık sistemleri konusunda öncü konumda olduğu bilinmektedir. Bu ülkelerde dil ve konuşma bozukluğu yaşayan bireyler için bazı uygulamalar geliştirilmiştir. Bu uygulamalardan bazıları; İngiltere’de inme sonrasında konuşma rehabilitasyon desteğine ihtiyaç duyanlar için akıllı cihaz tabanlı oyunlaştırılmış terapi sunan ‘iReadMore’ , Almanya’da konuşma bozuklukları olan bireylerin konuşma becerilerini analiz eden ve anında geri bildirim sağlayarak kişiselleştirilmiş egzersizler öneren ISI-Speech Eğitim Sistemi, İtalya’da ise Down sendromlu (DS) bireylerde bireyin iletişim becerilerini artıran, anlaşılmaz sesleri net kelimelere çeviren ve dil üretim bozukluğu olan bireylerin gerçek zamanlı olarak sözlü iletişim kurmasını sağlayan mobil uygulama ‘Talkitt’dir. Uzak Doğu’da Japonya, Güney Kore ve Çin gibi ülkeler teknolojiyi hızlı şekilde sağlık hizmetlerine entegre eden ülkeler arasındadır. Bu bölgelerde, yapay zekâ destekli uygulamalar klinikte ve evde yapılan terapilerde kullanılmaktadır. Örneğin Japonya, afazi gibi yüksek düzeyde bilişsel ve dil bozukluğu yaşayan bireylerin kendi duygularını ifade etmekte ve başkalarının duygularını anlamakta yaşadığı güçlükleri YZ tabanlı yüz ifadesi tanıma sistemleri ile aşmayı hedeflemektedir. Çinli uzmanlar ise; ‘CoPracTter’ programı ile kekemeliğe sahip bireylerin konuşma akıcılığı denemeleri yapabilmesi için hedeflenmiş stres uyandıran pratik senaryolar, gerçek zamanlı konuşma göstergeleri ve kişiselleştirilmiş zamanında geri bildirimi hedeflemektedir. Güney Kore ise; ‘Koreli Dizartrik Bireyler İçin Gerçek Zamanlı İletişim Yardım Sistemi’ kullanmakta olup; bu program ile dizartrik bireylerin konuşmalarındaki sesin kalitesi bozulmuş olsa da YZ desteğiyle anlaşılması zor sözcükleri gerçek zamanlı olarak yazıya dönüştürerek ve ardından sentetik bir sesle tekrar okuyarak konuşmanın anlaşılmasını arttırmayı hedeflemişlerdir. Sonuç: Yapay zekâ tabanlı uygulamalar, dil ve konuşma terapisi alanında değerlendirme ve müdahale süreçlerini dönüştürme potansiyeline sahiptir. Avrupa ve Uzak Doğu’daki örnekler, bu teknolojilerin farklı klinik ihtiyaçlara uyarlanabileceğini göstermektedir. Gelecekte, kişiselleştirilmiş ve erişilebilir terapi hizmetlerinin yaygınlaşmasında yapay zekânın belirleyici bir rol oynaması beklenmektedir.