Vakf-ı Câiz’in Fonksiyonelliği Açısından Dünya Mushaflarının Mukayesesi: Literatür Odaklı Bir Analiz

Abstract

Bu çalışma, vakf-ı câizin Mushaf remiz sisteminde nasıl vücut bulduğunu, farklı beldelerdeki baskılar üzerinden karşılaştırmalı biçimde muayyen kılmayı amaçlamaktadır. Literatürde vakf-ı câiz çoğunlukla kavramsal çerçeve ve sınırlı âyet örnekleri üzerinden tartışılmış, buna mukabil yöresel Mushafların aynı cevaz yerlerinde hangi remizlerle işaretlediğine ve bunun tilâvette doğurduğu sonuçlara yeterince odaklanılmamıştır. Bu ihtiyacı gidermek üzere araştırmamız, seçilmiş âyetlerde i‘râb vecihleri ile olabilir manaları birlikte ele almış, ardından Türkiye, Pakistan, Tunus, Libya, Medine ve Mısır baskılarındaki remizleri her bir Mushaf metnini değerlendirmeye alarak karşılaştırmalı analiz yöntemiyle mukayese etmiştir. Sonuç itibariyle âyet içi cevaz noktalarında incelenen baskıların her birinin kendi işaretleme sistematiği içinde tutarlı bir yaklaşım sergilediği anlaşılmıştır. Âyet sonlarında ise Türkiye ve Pakistan baskılarının ihtimalleri daha açık surette koruduğu, Libya’nın çoğu yerde tercih ihtimalini yok ettiği, Medine ve Mısır’ın rüûsü’l-âyde remze başvurmayarak vakf temayülünü güçlendirip bilhassa hadr okumalarında vasla dair ihtimalli okumayı sınırladığı görülmüştür. Bu bağlamda çalışmamızın ulaştığı temel sonuçlardan biri de Medine baskılı Mushaflarda âyet sonlarında okumanın vasıl ihtimalini de içerek şekilde remizlerin daha sistematik biçimde kullanılması ve baskı sisteminin bu ihtiyaca binaen revize edilmesi gerektiğidir.