Yetişkin İnme Hastalarında Alt Ekstremite Spastisitesi ile Düşme Riski Arasındaki İlişki: Pilot Çalışma

Abstract

Gi?riş: İnme sonrası ortaya çıkan denge bozuklukları; kas güçsüzlüğü, koordinasyon kaybı, duyu-algı problemleri, görsel ve vestibüler problemler gibi birçok nedene bağlanabilir. Yine inme sonrası yüksek oranlarda ortaya çıkan kas tonus problemleri dengeyi olumsuz anlamda etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı; yetişkin inme hastalarında alt ekstremite spastisitesinin düşme riskiyle olan ilişkisini açıklamaktı. Materyal ve Metodlar: Çalışmaya ilk kez inme geçiren, yaşları 39-64 yıl (55,0 ± 6,2) ve hastalık durasyonları 3-86 ay (25,2 ± 26,7) arasında olan 35 inme hastası dâhil edildi. Hastaların alt ekstremite kas tonusları (kalça addüktör-KA, diz ekstansör-DE ve plantar fleksör-PF) Modifiye Modifiye Ashworth Ölçeği (MMAÖ), dengeleri Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği (FGDÖ) ve düşme riskleri Zamanlı Kalk ve Yürü Testi (ZKYT) ile değerlendirildi. Hastalar düşme riskleri açısından ZKYT skorlarına bağlı olarak iki gruba ayrıldı. ZKYT skorları 14 saniye ve üzeri olan hastalar düşme riski yüksek olarak değerlendirildi. Alt ekstremite spastisite değerleri yüksek ve düşük düşme riski grupları arasında Mann Whitney U testi ile karşılaştırıldı. Değişkenler arasındaki ilişki Spearman korelasyon analizi ile incelendi ve istatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edildi. Bulgular: Yapılan analizler sonucunda yüksek riskli gruba ait PF sapastisite değerinin (ortalama=3,78; ortanca=4), düşük riskli gruba (ortalama=2,83; ortanca=3) göre daha fazla olduğu bulundu (p<0,05). Ayrıca PF spastisitesiyle; ZKYT arasında düşük-orta düzeyde pozitif yönde (r=0.377, p<0.05) ve FGDÖ puanları arasında orta düzeyde negatif yönde ilişki saptandı (r=-0.439, p<0.05). KA ve DE spastisite değerleri yüksek riskli grupta daha yüksekti ancak gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yoktu. Tartışma: İnme sonrasında alt ekstremitelerde ortaya çıkan tonus artışı erken dönemde desteksiz ayakta duruşa ve postural kontrole statik olarak katkı sağlasa da ilerleyen dönemlerde uygun hareket paternlerinin ve denge reaksiyonlarının ortaya çıkmasını zorlaştırır. Hastalar yetersiz denge becerileri nedeniyle fonksiyonel olarak kısıtlanır; oturup-kalkma, yürüyüş ve dönme gibi dinamik denge becerisi gerektiren aktiviteleri yapma süreleri uzar. Çalışmamızdan inme hastalarında alt ekstremitede özellikle PF’de kas tonusunun artışıyla denge yeterliliklerinin azaldığı ve düşme risklerinin arttığı sonucu çıkarılabilir. Erken dönemde ayak bileğinin ayakta duruş için statik bir yapı olarak kullanılması, kompansatuar yürüyüş paternlerinin benimsenmesi ve zorlayıcı aktiviteler spastisitenin zamanla azalmasını geciktirebilir. Sonuç: İnme sonrasında ortaya çıkacak olan spastisitenin rehabilitasyon süresince kontrol altında tutularak ayak bileği hareketliliğinin korunmasının hastaların denge becerileri üzerine olumlu katkısı olabilir ve düşme riskini azaltabilir.