SAĞLIK HARCAMALARI, EKONOMİK BÜYÜME VE DOĞUŞTA BEKLENEN YAŞAM SÜRESİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TODA-YAMAMOTO NEDENSELLİK ANALİZİ İLE İNCELENMESİ

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de 1999-2023 dönemi için kişi başı sağlık harcamaları, kişi başı gayri safi yurtiçi hasıla ve doğuşta beklenen yaşam süresi arasındaki nedenselliği Toda-Yamamoto analizi ile ele almaktadır. Serilerin durağanlığı birim kök testleri ile incelenmiş ve seriler birinci farkta durağan hale gelmiştir. Ardından uygun gecikme uzunluğu belirlenerek Toda-Yamamoto nedensellik testi uygulanmıştır. Yapılan analiz sonucunda elde edilen bulgular, sağlık harcamalarından ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedenselliğin olduğunu göstermektedir. İlgili dönemde, sağlık harcamalarının veya ekonomik büyümenin doğuşta beklenen yaşam süresi üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Analiz sonuçları, sağlık harcamalarındaki artışın ekonomik büyümeyi olumlu yönde etkilediğini ancak ekonomik büyümedeki ve sağlık harcamalarındaki artışın doğuşta beklenen yaşam süresi üzerinde belirgin bir etki yaratmadığını göstermektedir. Bu durum sağlık harcamaları ve gayri safi yurtiçi hasılanın doğuşta beklenen yaşam süresi üzerinde tek belirleyici olmadığını, harcama miktarının artırılmasının yanı sıra sağlık hizmetlerine erişilebilirliğin, sağlık hizmet kalitesinin ve sağlık okuryazarlığının artırılmasına yönelik politikalara da ağırlık verilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Sağlık ekonomisi, sağlık harcamaları, ekonomik büyüme, nedensellik analizi