Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Söz Sırası Alma Durumlarının İncelenmesi

Abstract

Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi yapılırken dönemin ihtiyaç ve önerilerine göre çeşitli yaklaşım, yöntem, teknik, stratejilerden yararlanılmıştır. Günümüzde ise diğer Avrupa ülkelerindeki gibi Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni’nin de önerdiği iletişimsel yaklaşım ile Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi gerçekleştirimektedir. Bu yaklaşım ve dolayısıyla da Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni temelini 1970’li yıllardan beri kullanılan, dil öğretiminin en kolay ve anlaşılır yolu olan dil işlevlerinden alır. Bu nedenle diğer yabancı dil öğretim programlarında olduğu gibi Türkçenin yabancı dil öğretimine yönelik hazırlanan dil öğretim programlarının da zeminini dil işlevleri oluşturur. Dil işlevleri ile dil yapılarının, kuralcı ve ezbere dayalı bir öğretimi değil, gerçek hayattaki dilin kullanımı şeklinde öğretimi esas alınır. Dil işlevleri, insanın dil aracılığıyla iletişim kurmasını amaçlar ve dilin kullanımıyla ortaya çıkan eylemler olarak tanımlanır. Söz sırası alma, karşılıklı konuşma düzeniyle ilgilidir. Başlangıç, devam ettirme ve bitiş aşamalarından oluşur. Bu çalışmanın amacı söz sırası almanın ders kitaplarında ne kadar ve hangi görünümlerle nasıl ele alındığını belirlemektir. Bu amaçla inceleme nesneleri doküman analiziyle incelenmiş, betimsel analiz ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak karşılıklı konuşmaların başlangıç aşamasında söz sırası almanın en çok kullanıldığı kitabın Yedi İklim Ders Kitabı olduğu, devam ettirme aşamasında en çok söz sırası almanın yine Yedi İklim Ders Kitabı’nda olduğu ve bitiş aşamasında söz sırası almanın en çok kullanıldığı kitabın Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı olduğu görülmüştür. Ayrıca ders kitaplarında söz sırası alma aşamalarında kullanılan dil işlevlerinin farklı olduğu ve belli bir standartta olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.