DÜŞÜK GELİRLİ ÜLKELERDE YETERSİZ BESLENMENİN SOSYOEKONOMİK BELİRLEYİCİLERİ

Abstract

Bu çalışma, düşük gelirli ülkelerde yetersiz beslenmenin sosyoekonomik belirleyicilerini, özellikle de makroekonomik ve yapısal göstergelerin rolünü incelemektedir. 2014–2020 yıllarını kapsayan panel veri setine dayanarak oluşturulan ampirik modelde dört bağımsız değişken kullanılmıştır: cepten yapılan sağlık harcamaları, kişi başına düşen GSYH, kentleşme oranı ve işsizlik. Yetersiz beslenme, hem doğrudan hem de dolaylı biçimde sosyoekonomik kırılganlığın bir sonucu olarak bağımlı değişken şeklinde ele alınmıştır. Analizde panel veri yaklaşımı benimsenmiş ve Hausman testi sonucuna (p > 0,05) göre seçilen rassal etkiler modeli, sağlam (robust) standart hatalarla tahmin edilmiştir. Bulgular, GSYH’nin yetersiz beslenme üzerinde negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu, buna karşılık kentleşmenin pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etki yarattığını göstermektedir. Başka bir ifadeyle, ulusal gelir düzeyindeki artış yetersiz beslenme prevalansını azaltırken, özellikle hızlı ve plansız kentleşme koşullarında kentleşme düzeyindeki artış yetersiz beslenme düzeylerinin yükselmesiyle ilişkilidir. Cepten yapılan sağlık harcamaları ve işsizlik değişkenlerinin ise modelde bağımsız ve anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Bu bulgular, kapsayıcı ekonomik büyüme ve sosyal açıdan planlı kentsel gelişimin yetersiz beslenme ile mücadelede kilit unsurlar olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca çalışma, yetersiz beslenmenin güncel görünümünü; sömürgecilik mirası, eşitsiz ticaret ilişkileri ve düşük gelirli ülkelerin politika alanını daraltan küresel ekonomik yapılarla ilişkilendiren eleştirel bir siyasal iktisat çerçevesi içinde değerlendirmektedir. Çalışma, sağlık politikası yapıcıları ve kalkınma uygulayıcıları açısından, beslenme stratejilerine sosyoekonomik ve kentsel planlamanın entegre edilmesinin düşük gelirli ülkelerde sağlık sonuçlarında sürdürülebilir iyileşmeler sağlamak için gerekli olduğunu vurgulamaktadır.