Yapay Zekânın Dil Modellemesinde Dil ve Konuşma Terapistleri Neler Yapabilir?

Abstract

Giriş: Yapay zekâ (YZ) modellemesi farklı disiplinden araştırmacıların katkılarıyla geliştirilmektedir. YZ’nin dil modellemesinde, mühendis ve veri bilimcilerin yanı sıra dil ve konuşma terapistleri (DKT) gibi farklı uzmanların da bilgisine ve perspektifine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmanın amacı, mevcut literatür bilgisine dayalı olarak dil modellemesinde, DKT’lerin ne gibi katkılar sağlayabileceğinin tartışılması ve geleceğe yönelik bir projeksiyonun sunulmasıdır. Materyal ve Metodlar: Bu çalışmada, YZ’nin dil modellemesinde ve dil öğrenmesinde, DKT’lerin nasıl rol aldığına dair literatür taraması yapılmıştır. Ulaşılan çalışmaların tümünün, dil-konuşma bozukluklarını değerlendirme ve müdahale süreçlerinde, YZ teknolojilerinin nasıl kullanılabileceğine yönelik olduğu görülmüştür. Dil modellemesinde DKT’lerin rolünü inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Kuramsal tartışma olarak hazırlanan bu çalışma, DKT’lerin YZ dil gelişimine sunabileceği katkıları ele almaktadır. Bulgular ve Tartışma: Yeni YZ mimarileri gün geçtikçe nöroanatomik yapılara benzemekte; dil performansı anlamında daha tatmin edici üretimler sergilemektedir. YZ’nin dili işlemesinin insana benzemesi, kaçınılmaz olarak YZ dil modellerinin, insan benzeri hatalar yapmasına ya da kimi iletişim problemlerine neden olmaktadır. YZ, rol yaparak farklı şekilde davranması istendiğinde iletişim bağlamı değişimindeki etik ihlali tam olarak fark edememekte ve istenen bağlama uygun olsa da etik olmayan çıktılar verebilmektedir. YZ’nin yaptığı etik ve yasa ihlalleri, dilin semantik, morfosentaktik ve özellikle de pragmatik bileşenlerini düzeltilmesini gerekli kılmaktadır. DKT’lerin Büyük Dil Modeli (BDM) eğitiminde kullanılan verilerindeki hataları modelleme sırasında manipüle edebileceği öngörülmektedir. DKT’ler, BDM’nin insana bakan yüzünde var olan hataları ve pragmatik olarak uygun olmayan üretimleri düzeltmek için insanda görülen bozukluklar ve gelişimsel farklılıklardan yola çıkabilir. Böylece dil modellemesi geliştirilebilir. Sonuç: Tarihsel gelişimi boyunca, makineyi insansılaştırma eğilimi, YZ teknolojilerinin dil-konuşma iletişimde ustalaşmasını zorunlu kılmaktadır. YZ’nin iyi bir iletişimci olma yolculuğunda mühendislik, veri bilim gibi disiplinlerin yanı sıra; DKT’lerin de katılımı gerekli görünmektedir. Bu bağlamda, YZ dil modellemesinin geliştirilmesi disiplinler arasında iş birliğini zorunlu kılmaktadır.